Cmentarz Hutniczy w Gliwicach  – Huta Gliwicka – Huta Malapane

Biografie 

 

 

Carl i Sophie Schottelius

 

   

Carl Heinrich Schottelius twórca najstarszego obecnie wiszącego mostu w Europie.

 

1794 (1795) 7.01.1882

 

żona

syn Carl

 Muzeum w Gliwicach 

 

 

 

   Urodzony w 1794 lub1795 roku w Clausthal w Oberharz. Rodzicami byli Johann Friedrich Wilhelm Schottelius i Charlotte geb. (prawdopodobnie Winter, zapis mało czytelny) [5] Ożenił się 16 maja 1830 roku [14] z Sophie Christiane Auguste Holzhausen, ur. 5 kwietnia 1812 roku córką Augusta Holzhausena konstruktora maszyn i Johanne Christiane Wilhelmine z domu Zweigel.

  Ciekawostką może być fakt, że jednym z rodziców chrzestnych Sophie był Johann Friedrich Wedding. Mieszkali na ulicy Jagiellońskiej (Kronprinzenstrasse) pod nr 11 [5]Wg spisu z grudnia 1852 roku, w domu tym mieszkało z nimi czworo dzieci:  Carl lat 21(26.03.1831–), Gustav – 14, Laura – 12 i Minna – 5(7.08.1847–). Mieli wcześniej również syna Wilhelma  (15.X.18324.VI.1833) [6]. Carl przejął po ojcu firmę "Maschinenfabrik von C.Schottelius" [7]

   Carl Schottelius (senior) zmarł 7.01.1882 w Gliwicach [5],[8],[9] na zapalenie płuc [8]

 

   Dzięki starym notatkom poczynionym ołówkiem pod zdjęciami Schotteliusa i jego żony w albumie zdjęć Beermanna, nie ulega już teraz wątpliwości, że obydwoje pochowani są na Cmentarzu Hutniczym

 

 

Życiorys otrzymany od p. J.T.Jurosa, prezesa Stowarzyszenia Dolina Małej Panwi, autora książki „Mosty z Pruskiej Królewskiej Huty Malapane w Ozimku – Die Brücken aus der Preußisch-Königlichen Hütte Malapane in Malapane”

 

   Nazwisko znane jest w Niemczech od połowy XVII wieku. Schotteliusowie zamieszkiwali w Brunszwiku, mieście w Dolnej Saksonii od XVII do XIX wieku.

   W roku 1824 powierzono mistrzowi maszynowemu (Maschinenmeister) Schottelius’owi budowę i prowadzenie warsztatów maszynowych (Agrokultur:Maschinen:Werkstatt) w Królewskiej Hucie Malapane w Ozimku. Przyjął on do kształcenia licznych synów hutników ozimeckich. Zatrudnieni wcześniej fachowcy z terenu Niemiec, nie tylko byli zbyt drogą siłą, ale także ich umiejętności pozostawiały wiele do życzenia. Rozwiązanie okazało się bardzo trafnym. Już po krótkim czasie pracownicy tego zakładu wsławili się wieloma nowatorskimi rozwiązaniami technicznymi. Niespełna 2 lata po uruchomieniu warsztatów w roku 1825, produkty w postaci tokarek, młynów rozdrabniających, imadeł zdobyły wyróżnienie na Wrocławskiej Wystawie Przemysłowej. Największym jednak przedsięwzięciem i dowodem umiejętności mistrza (Königliche Werkmeister) Schottelius’a i jego uczniów był zaprojektowany przez niego i w całości wykonany w Hucie łańcuchowy most wiszący, oddany do użytku 12 września 1827 roku. W roku 1824, w związku ze zmianą stosunków wodnych na rzece Małą Panew, zaistniała konieczność budowy nowoczesnej zapory, w celu zapewnienia Hucie odpowiedniej ilości wody do napędu urządzeń. Inwestycja ta objęła również budowę nowego mostu na drodze hrabiego Renard'a ( Graff Renard Straße) prowadzącej z Opola do Dobrodzienia, przez teren Huty. Konstrukcja mostowa Schottelius’a przetrwała do dnia dzisiejszego.

   Z roku 1842 pochodzi kolejna informacja o Karlu Schottelius’ie. Kiedy w marcu 1841 roku Senat Wolnego Miasta Kraków zdecydował o budowie stabilnego mostu na Wiśle, mającego zastąpić most pływający (pontonowy), z zadaniem budowy zwrócono się do Żyda Loebel’a (Leibl) Judkowicz’a. Rozpoczęcie budowy tego drewnianego mostu przedłużało się jednak z powodu zmian wartości pieniądza. Kiedy władze austriackie powierzyły w końcu to zadanie inżynierowi budowy mostów nazwiskiem Kutschera, zawarł on 23 maja 1842 roku umowę na dostawę czterokonnej maszyny parowej z pruskim, królewskim inżynierem maszynowym Karlem Schottelius’em. Maszyna parowa miała być wykorzystana do wbijania pali w dno rzeki.[1] Zresztą o Schotteliusie jako o budowniczym maszyn parowych dowiadujemy się z licznych wykazów wytwórców i wielu publikacji.[2] Najwcześniejszy tego typu zapis pochodzi z roku 1814 (Maschinenbauer. Reg.-Bez. Oppeln).[3] W latach 20-tych XIX wieku pisze się o Schottelius’ie jako o śląskim budowniczym maszyn parowych.[4] Ostatnią odnalezioną informacją jest właśnie dokument umowy z Krakowa.

   [...]    W pierwszej połowie XIX wieku publikował E. Schottelius w gliwickim „Der Oberschlesischer Wanderer”. [??]

 

Informacje, jakie udało się zebrać Staflikowi:

 

   Z gliwickich książek adresowych można się o rodzinie Carla Schotteliusa tylko tyle dowiedzieć, że jej tam w XX wieku już nie było. Nie ma tego nazwiska wśród mieszkańców Gliwic ani w najstarszym mi dostępnym spisie z roku 1908, ani w następnych wydaniach z lat 1911, 1912, 1924, 1928. Dopiero w w spisie z roku 1936 pojawia się kilka osób o nazwisku Schottelius wdowa, elektryk i krawcowa, Wszyscy mieszkają razem przy ówczesnej Klosterstrasse (czyli obecnej Wieczorka). Trudno jednak zakładać, że osoby te to potomkowie Carla Schotteliusa przybyłego na Śląsk 100 lat wcześniej. 

   Jak wiadomo, po śmierci Carla Schotteliusa seniora w roku 1882 gliwicką firmę produkującą maszyny przejął jego syn, Carl. Benno Nietsche wymienia w swojej monografii Gliwic z roku 1886 firmę Schottelius jako jedną z trzech głównych producentów maszyn w Gliwicach. [11]

   Firma Schottelius znajduje się również w spisie górnośląskich firm z roku 1892. [12]

   Po roku 1882 C. Schottelius właściciel fabryki albo C. Schottelius producent maszyn pojawia się regularnie na liście ofiarodawców na cele dobroczynne, którą co roku w noworocznym wydaniu drukuje Der Oberschlesiche Wanderer. Po raz ostatni znajdujemy go tam w wydaniu z 01.01.1897. [13]

   Prawdopodobnie w roku 1897 Carl Schottelius junior opuszcza wraz z całą rodziną Gliwice i udaje się w niewiadomym kierunku. Posesję przy Kronprinzenstr. 11 razem z fabryką przejmuje sąsiednia firma Huldschinsky AG, która w późniejszych książkach adresowych podawana jest jako właściciel obiektów pod tym adresem. W spisach firm z lat 1901 i 1902 firmy C. Schottelius już nie ma. 

- - -

W Claustahl, gdzie urodził się Carl Schottelius, działała w tym czasie założona w roku 1775 słynna Bergschule (Szkoła Górnicza od 1865 Akademia Górnicza). Jednym z jej założycieli był starosta górniczy (Berghauptmann) Carl Friedrich von Reden (17361791), wuj Friedricha Wilhelma grafa von Redena działającego na Górnym Śląsku. Uczniowie szkoły musieli opanować takie przedmioty jak matematyka, mechanika, mineralogia, maszynoznawstwo i oczywiście górnictwo i hutnictwo.


[1] Państwowe Archiwum w Krakowie, Archiwum Wolnego Miasta Kraków, Sygn. WMK VI-10, 1816–1846, Fasz. Mosty, Bl. 189, 197–199,205–207.

[2] Dingler Johann Gottfried, Dr. Polytechnisches Jurnal, Stuttgart, Jahrganag 1822

[3] Matschoss Conrad, Die Entwicklung der Dampfmaschine, Berlin 1908, s.169

[4] Matschoss Conrad, Die Entwicklung der Dampfmaschine, Berlin 1908, s.169

 

[5] Archiwum Państwowe w Gliwicach USC/zgony – 1882 nr 7

[6] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Der Oberschlesische Wanderer, nr 24, 11.06.1833 informacja o śmierci syna

[7] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Der Oberschlesische Wanderer, nr 11, 14.01.1882 wiadomość o firmie

[8] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Oberschlesische Zeitung, nr 4, 10.01.1882 informacja o śmierci

[9] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Der Oberschlesische Wanderer, nr 7, 8.01.1882 nekrolog

[10] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Der Oberschlesische Wanderer, nr 10, 12.01.1882 podziękowanie za udział w pogrzebie

 

[11] Nietsche B., Geschichte der Stadt Gleiwitz, Gleiwitz 1886

[12] Oberschlesisches Firmen- und Adressbuch, Oppeln 1892 http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=4980&from=&dirids=1&ver_id=254217&lp=1&QI=DD7BFA589159C31D7D3C8EC88B5451C6-10

[13] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Der Oberschlesische Wanderer, nr 1, 1.01.1897

[14] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Akta rodzin gliwickich

[15] Archiwum Państwowe w Gliwicach, Acta des Gemeinde-Vorstandes der Stadt Gleiwitz, Dezember 1852, sygn. M Gl 94

[16] B.Nietsche, Historia miasta Gliwice, przekł. S.Rosenbaum, Gliwice 2011

 

 

 

[5]

 

[8]

 

[9]

 

[10]

 

[6]

 

[7]